Historia ya uadui baina ya Israel na Iran

Azania Post inatazama historia ya uhusiano baina ya mataifa haya mawili.

Historia ya uadui baina ya Israel na Iran

Azania Post inatazama historia ya uhusiano baina ya mataifa haya mawili.

11 September 2018 Tuesday 19:31
Historia ya uadui baina ya Israel na Iran

Hali ya wasiwasi baina ya Israel na Iran imezidi kuwa mbaya baada ya mashambulizi ya mara kwa mara ya taifa hilo la Kiyahudi dhidi ya vikosi vya Iran vilivyoko nchini Syria kwa miezi kadhaa sasa'

Wasiwasi wa muda mrefu wa kutokea makabiliano katika Mashariki ya Kati uliibuka upya mnamo mwezi Mei mwaka huu baada ya mapambano ya kwanza ya moja kwa moja yaliyotokea nchini Syria, kwa mujibu wa Israeli, kati ya jeshi la Israeli na vikosi vya Iran ambayo ni ya kwanza baada ya miaka kadhaa.

Waisraeli wanadai mashambulizi yao yalikuwa yakijibu mapigo ya mfululizo wa makombora kutoka kusini mwa Syria yaliyokuwa yanafanywa na vikosi vya al-Quds vya Iran, ambayo yalitua katika milima Golan bila kusababisha madhara yoyote.

Iran, hata hivyo, inakataa katakata maelezo ya Israeli juu ya tukio hilo, ikisema mashambulizi ya Israeli yalifanyika chini ya "kisingizio" cha uwongo.

Kuongezeka kwa kile kilichokuwa kinachukuliwa kama mgogoro wa chini chini baina ya mataifa hayo mawili huko Syria ni makabiliano baina ya mataifa mawili ambayo yana historia ndefu ya uadui, ambayo yapo katika eneo ambalo limejaa waislamu wa madhehebu ya Sunni.

‘Shetani Mdogo’

Uadui kati ya nchi hizo mbili ulianza mwaka 1979 baada ya kupinduliwa kwa Shah Mohammed Reza Pahlavi wa Iran na kuanzishwa kwa jamhuri ya kiteokiti ya Kishia na Ayatollah Ruhollah Khomeini.

Kabla ya Waislamu wa Kishia hawajachukua mamlaka, nchi hizo mbili zilifurahia mahusiano mazuri. Iran ilikuwa nchi ya pili ya Kiislam kuitambua Israeli mwaka 1950, mwaka mmoja baada ya Uturuki kufanya hivyo. Tehran na Tel Aviv zilihusishwa na ushirikiano usio rasmi, kwa kuzingatia ushirikiano wa karibu juu ya masuala ya kijeshi, teknolojia, kilimo na mafuta ya petroli.

Wakati Shah alipopinduliwa, sauti ya mahusiano baina ya Iran na Israel ilibadilika. Katika hotuba yake ya kwanza, Khomeini, kiongozi mkuu wa mapinduzi ya Kiislamu, alitaja maadui wawili wakuu wa Iran: Marekani - "Shetani mkuu" - na mshirika wake mkuu katika kanda, Israeli, "Shetani mdogo ".

Akiwa na hamu ya kusambaza ushawishi wa mapinduzi ya Kiislamu katika ulimwengu wa Kiislamu na kuhalalisha mamlaka ya viongozi wa dini, kiongozi huyo wa Iran, mwandishi wa kazi nyingi dhidi ya Uyahudi, aliweka taifa lake kama mlinzi wa mapambano ya Wapalestina na adui mkuu wa Israeli. Israeli, Khomeini alisisitiza, ilikuwa nchi aliyotaka kuona "inatoweka" ili "kuikomboa Yerusalemu".

Yasser Arafat, aliyekuwa mkuu wa chama cha Ukombozi wa Palestina cha PLO wakati huo, alikuwa kiongozi wa kwanza wa kigeni kutembelea Tehran. Alikaribishwa na umati wa watu waliokuwa wakipiga kelele "kifo kwa Israeli".

Mnamo mwaka 1982, Khomeini aliamuru kuundwa kwa wanamgambo wa Kiislam, Hezbollah, huko nchini Lebanon, nchi ya Kiarabu yenye jumuiya kubwa ya Washia. Lengo la Hezbollah lilikuwa ni kupigana na jeshi la Israeli, ambalo lilivamia eneo lenye Washia wengi la kusini mwa Lebanoni mwaka 1982 na kulikalia eneo hilo hadi mwaka 2000.

Mgogoro wa Jerusalem

Mji wa Jerusalem umukuwa ni kiini hasa cha mgogoro baina ya Waisraeli na Waarabu. Israeli unautazama mji huo kama mji wake mkuu, huku Wapalestina wakiutaka kuwa makao makuu ya taifa watakaloliunda.

Historia ya Jerusalem ni ya karne nyingi, na mji huo, uliundwa na aliyekuwa mfalme wa pili wa Israeli Daudi. Alama katika bendera ya Israeli ni nyota ya Daudi, ambaye ndiye alieanzisha mji huo.

Baada ya kukaliwa kwa Israeli kijeshi na Warumi, na baadae kuasi mwaka 70 AD, Waisraeli walichukuliwa utumwani katika kona zote za ulimwengu, hivyo kuacha sehemu kubwa ya ardhi ya taifa hilo ikiwa haina watu, na kuwapa mwanya Waarabu kuchukua, ikiwemo mji huo wa Jerusalem.

Baada kuanza kurejea katika karne ya 18 na 19, walikuta maeneo mengi yakiwa yamekaliwa na Waarabu, hivyo kutumia fedha kuyanunua, na baada ya kujitangazia uhuru, waliyachukua maeneo mengine kijeshi.

Na historia hii hasa ndiyo inayoifanya Israeli kuudai mji wote wa Jerusalem kama wake, ikiwa na lengo la kuwaondoa Wapalestina katika Jerusalem Mashariki jambo ambalo Waislamu, hasa Iran zimekuwa zikipinda kwa nguvu.

Eneo ambalo msikiti maarufu wa Al Aqsa umejengwa, ndipo lilipokuwa hekalu takatifu la Mfalme Selemani, ambalo liliharibiwa na Warumi katika karne ya kwanza.

Kashfa ya Marekani ya Iran-Contra Affair

Katikati ya miaka ya 1980, wakati vita vya Iran na Iraq (1980-1988) vikiwa vimepamba moto, kashfa iliibuka nchini Marekani. Licha ya maneno machafu na makali ya Iran dhidi ya Marekani na Israel, utawala wa Ronald Reagan kwa siri ulisafirisha silaha za kivita kwenda Iran, kupitia Israel, ili kusaidia kupata fedha kwa ajili ya wapiganaji wa mrego wa kulia nchini Nicaragua na wakati huo huo ikifanya mazungumzo ya kuachiwa kwa Wamarekani waliokuwa wanashikiliwa nchini Lebanon na wanamgambo wanaoiunga mkono Iran.

Wakati huo, Israel ilikuwa inautazama utawala wa Saddam Hussein nchini Iraq kama tishio la haraka zaidi. Mnamo mwaka wa 1981, ndege za kivita za Israeli zilishambulia kinu cha kinyuklia cha Osirak huko nchini Irak, ambacho kilikuwa kinajengwa, kilomita 17 tu kutoka mji mkuu wa Baghdad.

Mnamo mwaka 1989, vyombo vya habari vya Marekani vilitangaza kuwa Israeli ilikuwa imenunua mafuta yenye thamani ya milioni $3 kutoka Iran ili kuachiwa kwa askari wake watatu waliokuwa wanashikiliwa nchini Lebanon.

Mpango wa nyuklia wa Iran

Katikati ya miaka ya 1990, Israeli ilikuwa na wasiwasi juu ya kuanza tena, kwa msaada wa Urusi, wa mpango wa nyuklia wa kiraia wa Iran, ambao uliingiliwa baada ya mapinduzi ya mwaka 1979. Israeli inaaminika sana kuwa na silaha za nyuklia lakini kwa kuwa taifa hilo la Kiyahudi - pamoja na India na Pakistan – hazijatia saini mkataba wa kutoeneza silaha za aina hiyo wa mwaka 1968 basi hailazimiki kukaguliwa. Iran, kwa upande mwingine, imetia saini katika makubaliano hayo NPT pamoja na makubaliano yake ya ulinzi na inakabiliwa na ukaguzi wa Shirika la Kimataifa la Nishati ya Atomic (IAEA).

Pamoja na kukataa kwa Iran, Waisraeli waliendelea kuishutumu Iran kwa kutafuta silaha za nyuklia. Tishio la nyuklia la Iran limekuwa lilichukuliwa kwa uzito mkubwa na tawala zote za Israel hadi sasa.

Mwaka wa 1994, hali ya wasiwasi iliongezeka baada ya Waisraeli kuishutumu Hezbollah, inayoungwa mkono na Iran, kuhusika na shambulizi la mabomu katika kituo cha Kiyahudi katika mji mkuu wa Argentina wa Buenos Aires, ambalo liliua watu 85.

Hadithi za Ahmadinejad

Katika miaka ya mwanzo ya 2000, mvutano ulizidi baada ya Iran kupiga hatua katika kuunda makombora ya masafa marefu yenye uwezo wa kubeba vichwa vya kinyuklia. Kuchaguliwa kwa Mahmoud Ahmadinejad aliyekuwa na msimamo mkali sana wa kihafishina mwaka 2005 kuwa rais wa Iran uliharibu Zaidi uhusiano baina ya nchi hizo mbili za Mashariki ya Kati.

Hadithi za mara kwa mara za Ahmadinejad dhidi ya Israeli kama "kiumbe cha bandia ambacho kitatoweka wakati wowote," sambamba na maendeleo katika mpango wa nyuklia wa Irani, ikiwa ni pamoja na nia ya Tehran kurutubisha madini ya uranium.

Mnamo mwaka 2006, baada ya vita kati ya jeshi la Israeli dhidi ya Hezbollah nchini Lebanoni, taifa la Kiyahudi liliishutumu Iran kwa kuipa Hezbollah, inayoongozwa na Hassan Nasrallah, silaha ambazo ziliiwezesha kushambulia ndani ya eneo la Israel.

Mwaka wa 2009, Tehran ilizishutumu huduma za kijasusi za Israel na Marekani kwa kuharibu mpango wake wa kinyuklia kwa msaada wa program inayoitwa Stuxnet.

Wahani, ambao wanadai haki yao ya nishati ya nyuklia kwa madhumuni ya raia, pia wanaishutumu Israeli kwa kuua wataalamu kadhaa wa fizikia na wahandisi maalumu katika mji mkuu wa Irani.

Mara kadhaa, Waziri Mkuu wa Israel Benjamin Netanyahu alipendekeza kuwa Israeli ingeweza kuishambulia Iran ikiwa jumuiya ya kimataifa haitachukua hatua. Kwa upande wake, Iran, ambayo sasa inaathiriwa na vikwazo vya kiuchumi duniani, ilisema kwamba haitasita kujibu mapigo dhidi ya shambulizi lolote kutoka kwa Israeli.

Mnamo mwaka 2012, Netanyahu alishutumiwa sana kwa hotuba yake kwenye Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa ambao ulikuwa na mchoro wa wa bomu na mstari mwekundu unaoashiria kile kilichokuwa ni hatua ya mwisho ya uwezo wa uboreshaji wa uranium wa Iran. Mwaka 2014, ripoti ya IAEA ilitaja "uwezekano wa kijeshi" wa mpango wa nyuklia wa Irani.

‘Urekebishe au utupilie mbali’

Uchaguzi wa mwaka 2013 wa Rais wa Irani Hassan Rouhani, mhafidhina mwenye msimamo wa wastani alifungua mlango wa mazungumzo na mataifa ya Magharibi. Iran wakati huo huo iliendelea kuingilia kati moja kwa moja na au kwa kutumia vikundi vingine katika katika nchi jirani ya Iraq dhidi ya kundi la kigaidi la Islamic State (IS), na pia katika mgogoro wa Syria, kumsaidia Rais Alawite Bashar al-Assad.

Israeli wakati huo huo ulifanyika mashambulizi kadhaa huko Syria dhidi ya utawala wa Assad, majeshi ya Hezbollah na Iran wakati Tel Aviv alisisitiza mara kwa mara kukataa kwake kuruhusu kambi za kijeshi za Iran karibu na mpaka wa Israel-Syria.

Kusainiwa kwa Mpango wa Pamoja wa Utekelezaji wa Pamoja (JCPOA), unaojulikana zaidi kama "mpango wa nyuklia wa Iran," mwaka 2015 ulipokelewa vizuri na jumuiya ya kimataifa – isipokuwa kwa Israel na falme za kisuni za ghuba. Katikati ya mahusiano kibinafsi ambayo hayakuwa mazuri kati ya Netanyahu na Rais wa Marekani wa wakati huo Barack Obama, kiongozi wa Israeli alishutumu makubaliano hayo ambayo, alisisitiza, hayawezi kuizuia Iran kupata silaha za nyuklia. "Urekebishe au utupilie mbali," ilikuwa ni mantra ya Netanyahu, ambayo alirudia kila alipopata nafasi.

Ujumbe wa Nentanyahu mwishowe ulimfikia aliyekuwa mgombea urais kupitia chama cha Republican mwaka 2016, Donald Trump ambaye ndiye Rais wa sasa wa Marekani.

Trump aliyaita makubaliano hayo kuwa mabaya Zaidi kuwahi kutokea, na hivyo kuamua kuiondoa nchi yake katika makubaliano hayo, kama alivyoahidi kufanya wakati wa kampeni, mnamo mwezi Mei mwaka huu.

Siku kabla ya siku hiyo ya mwisho - na siku chache tu baada ya kuwasilisha Netanyahu katika Wizara ya Ulinzi ya Israel akiishutumu Iran kwa uongo - Trump alitangaza uondoaji wa Marekani kutoka kwa mkataba wa Iran mnamo Mei 8. Usiku huo huo, Israeli ilifanya shambulizi dhidi ya maslahi ya kijeshi ya Iran kusini wa mji mkuu wa Syria wa Dameski, eneo ambalo liliamini kuwa na "vituo vya silaha vya Hezbollah na Iran," kulingana na Shirika la Umoja wa Mataifa la Umoja wa Mataifa la Haki za Binadamu. Watu tisa waliuawa katika shambulizi hilo la Israel.

Updated: 11.09.2018 19:41
Comments
Avatar
Your Name
Post a Comment
Characters Left:
Your comment has been forwarded to the administrator for approval.×
<strong>Warning!</strong> Will constitute a criminal offense, illegal, threatening, offensive, insulting and swearing, derogatory, defamatory, vulgar, pornographic, indecent, personality rights, damaging or similar nature in the nature of all kinds of financial content, legal, criminal and administrative responsibility for the content of the sender member / members are belong.